Loading...
Osnivači

Istorijski muzej Srbije u Beogradu

Istorijski muzej Srbije je muzejska ustanova kompleksnog tipa koja ima zadatak da prikuplja, čuva, izučava, stručno i naučno obrađuje materijalna svedočanstva istorije Srbije, održava i popunjava muzejske zbirke, kao i informacije i dokumentaciju o njima i čini ih dostupnim javnosti. Zadatak Muzeja je i da na odgovoran i stručan način kroz muzejske postavke artikuliše i interpretira znanja o prošlosti Srbije i srpskog naroda, kao i ostalih naroda i kultura na teritoriji Srbije, i ostvaruje komunikaciju javnosti sa nacionalnom istorijskom baštinom.

Konak kneza Miloša na Topčideru, Istorijski muzej Srbije

Osnivanje Muzeja teklo je u nekoliko faza. Prvi pokušaj, koji nije ostvaren, učinjen je 1950. godine donošenjem Uredbe o osnivanju Istorijskog muzeja NR Srbije. Drugi pokušaj učinjen je 1954. godine povodom obeležavanja 150-godišnjice podizanja Prvog srpskog ustanka, kada je napravljena izložba posvećena ovoj temi koja je potom preneta u konak kneza Miloša Obrenovića u Topčideru. Tako je formiran Muzej Prvog srpskog ustanka, čija se koncepcija zasnivala na obradi materijala Prvog (1804–1813) i Drugog srpskog ustanka (1815) kao događaja od izuzetne važnosti za srpski narod, kojima je započet proces ustanovljavanja moderne srpske države i njenog priznavanja kao nezavisnog međunarodnog subjekta. To je samo potvrdilo da je za autoritete ustaničko-revolucionarni milje bio ideološki prepoznatljiv i prihvatljiv.

Konačno, uredbom Izvršnog veća Narodne skupštine NR Srbije od 20. februara 1963. godine osnovan je Istorijski muzej Srbije zbog, kako se navodi, potrebe postojanja „jednog muzeja opšteg tipa koji bi svestrano prikazivao bogatu istoriju srpskog naroda“. Novoosnovanoj ustanovi pripojen je Muzej Prvog srpskog ustanka, a konak kneza Miloša, izuzetan primerak balkanske arhitekture, dugo je bio jedini izložbeni prostor Muzeja. Prema koncepciji usvojenoj 1966. godine, zadatak Muzeja bio je da prikuplja, evidentira, čuva, sređuje, proučava i izlaže materijal iz istorije srpskog naroda i Srbije od najstarijih vremena do današnjih dana. Hronološki, tematika muzeja, koja je obuhvatala sve važne procese u razvitku srpskog naroda, sa posebnim akcentom na periode borbi za nacionalno oslobođenje, podeljena je na nekoliko celina: srednji vek, period strane vlasti, period 1804–1918, period NOR-a 1941–1945. i posleratni razvoj Srbije. Evidentno je da je na koncepciju, a samim tim i izbor materijala koju su ulazili u Muzej i postajali deo njegovog fonda znatno uticalo i vladajuće političko uverenje: građanska kultura je odbacivana, potiskivana i obezvređivana, isticana su kulturna dostignuća dovoljno udaljene epohe srednjeg veka (posebno dragocenog arhitektonskog i slikarskog srednjovekovnog nasleđa u Srbiji), ali i najnovijeg ratnog i postratnog perioda socijalističke izgradnje, što se poklapalo i sa pravcem naučnih istraživanja u humanističkim disciplinama (istorija, istorija umetnosti, etnologija, arheologija), čiji su rezultati ključni za veći deo muzeologije.

Insignije kralja Petra Prvog Karađorđevića, Istorijski muzej Srbije

Prema Rešenju o utvrđivanju nadležnosti muzeja prema vrstama umetničko-istorijskih dela i prema teritoriji, Istorijski muzej Srbije je nadležan za obavljanje poslova zaštite umetničko-istorijskih dela od značaja za istoriju Srbije i to: oružje i vojnu opremu od kraja srednjeg veka (hladno oružje zanatske i fabričke izrade, oružni pribor, vatreno oružje zanatske i vatrene izrade i vojnu opremu); uniforme – jednoobraznu odeću pripadnika određenog poziva (vojska, policija, diplomatija, crkva, pošta, carina, javni saobraćaj, razne organizacije i društva: muzička, vatrogasna, sportska, lovačka, itd.); zastave; znamenja: medalje i spomenice u svojstvu odlikovanja i povelja, ordenje, značke, oznake, trake; realije i memorijalne predmete vezane za značajne ličnosti i događaje, kao i karakteristične predmete koji su imali ili imaju upotrebnu vrednost; karte, planove i atlase (geografske, političke, privredne, istorijske, demografske, kulturološke, etnografske, vojne, administrativne, urbanističke, saobraćajne); pečate: ustanova, organizacija, odbora, društava, ličnosti, pečatne prstenove, kalupe za pečate i otiske pečata); plakate, letke, objave i proglase; fotografije i razglednice istorijske sadržine; privredno-tehnički materijal fabričke izrade (sredstva za proizvodnju i proizvodi koji ilustruju razvoj privrede).

Istorijske zbirke u Istorijskom muzeju danas formirane su upravo na osnovu ove nadležnosti, uzimajući u obzir pre svega različit materijal od kojih su predmeti izrađeni, različite uslove njihovog čuvanja, ali i lakše i preglednije vođenje evidencija, odnosno dokumentacije o njima. Prvobitno jedinstveno ustrojstvo istorijske zbirke, u koju su bili uključeni i predmeti od kojih su kasnije formirane Likovna i Zbirka primenjene umetnosti, napušteno je kad se muzejski fond uvećao. Arheološka, Numizmatička i Etnografska zbirka, Zbirka kopija fresaka i ikona, Zbirka arhivalija, Zbirka stare i retke knjige, kao i fondovi Milutinovića i Valtrovića, Đorđa Stanojevića i Jovana Ilkića od početka su konstituisani kao posebne celine. U poslednjih nekoliko godina stvorili su se uslovi za formiranje novih zbirki, što je posledica sagledavanja potrebe da se koncepcija Muzeja, a samim tim i sakupljačka politika kuće proširi i obuhvati one ideje, fenomene i događaje koji su kroz složene i bogate istorijske procese značajno uticali na prošlost Srbije, a koji su do sada bili zanemareni.

Ncrt za orden kneza Lazara
Nacrt za orden kneza Lazara, Fond Valtrović-Milutinović, Istorijski muzej Srbije

Istorijske zbirke u Istorijskom muzeju danas formirane su upravo na osnovu ove nadležnosti, uzimajući u obzir pre svega različit materijal od kojih su predmeti izrađeni, različite uslove njihovog čuvanja, ali i lakše i preglednije vođenje evidencija, odnosno dokumentacije o njima. Prvobitno jedinstveno ustrojstvo istorijske zbirke, u koju su bili uključeni i predmeti od kojih su kasnije formirane Likovna i Zbirka primenjene umetnosti, napušteno je kad se muzejski fond uvećao. Arheološka, Numizmatička i Etnografska zbirka, Zbirka kopija fresaka i ikona, Zbirka arhivalija, Zbirka stare i retke knjige, kao i fondovi Milutinovića i Valtrovića, Đorđa Stanojevića i Jovana Ilkića od početka su konstituisani kao posebne celine. U poslednjih nekoliko godina stvorili su se uslovi za formiranje novih zbirki, što je posledica sagledavanja potrebe da se koncepcija muzeja, a samim tim i sakupljačka politika kuće proširi i obuhvati one ideje, fenomene i događaje koji su kroz složene i bogate istorijske procese značajno uticali na prošlost Srbije, a koji su do sada bili zanemareni.

Jezgro muzejskog fonda Istorijskog muzeja Srbije u prvim godinama po osnivanju činili su predmeti koji su se pre pripajanja nalazili u Muzeju Prvog srpskog ustanka, a za koji su izdvojeni iz Istorijske zbirke Narodnog muzeja u Beogradu. To su bili predmeti koji su se odnosili na ličnosti i događaje Prvog i Drugog srpskog ustanka (oružje, zastave, uniforme, odeća i drugi utilitarni predmeti, dokumenta, fotografije, umetnička dela), a sa istom politikom prikupljanja muzej je nastavio i kasnijih godina, proširujući predmet interesovanja i na događaje iz bliske prošlosti. Tako su se u fondu muzeja već neposredno po okončanju ratnih sukoba na prostorima bivše Jugoslavije našli primerci oružja i uniformi pripadnika svih strana u sukobu.

Izložbeni prostor, Istorijski muzej Srbije

Organizaciono, muzej se sastoji od nekoliko odeljenja: Istorijsko, Arheološko, Opšte, Odeljenje materijalne zaštite kulturnih dobara, Odeljenje dokumentacije, Odeljenje za prezentaciju, Odeljenje stručne biblioteke i Odeljenje zajedničkih poslova. U sastavu muzeja nalazi se i Konak kneza Miloša Obrenovića u Topčideru. Konak po svom načinu zidanja, planu i stilu pripada onovremenoj osmanskoj reprezentativnoj arhitekturi i predstavlja jedan od poslednjih graditeljskih i umetničkih tragova osmanske kulture u Srbiji. Podignut je 1831. godine kao glavna zgrada dvorskog kompleksa, a njegov neimar bio je Hadži Nikola Živković.

U toku svog više od pola veka dugog rada, muzej je organizovao brojne reprezentativne izložbe koje su prikazivane ne samo u Beogradu i drugim gradovima u zemlji nego i u Evropi i SAD, od kojih izdvajamo: Dinastija Obrenovića – iz zaostavštine (1996), Službeno odelo u Srbiji u 19. i 20. veku (2001), Prvi srpski ustanak i obnova srpske državnosti (2004), Ikona – srpska istorijska i duhovna slika (2011), Kad oružje utihne – zbirka oružja i vojne opreme u Istorijskom muzeju Srbije (2012), Karađorđevići i Obrenovići u zbirkama Istorijskog muzeja Srbije (2013), Srbija 1914 (2014), Mihajlo Pupin – od fizičke do duhovne realnosti (2015). Istorijski muzej je takođe ugostio brojne izložbe iz Rusije, Nemačke, Čehoslovačke, Rumunije, Bugarske i drugih zemalja.

Izložbeni prostor, Istorijski muzej Srbije

Muzej je do 2003. godine imao stalnu publikaciju – Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, čiji su prvi brojevi (1954–1965) izašli u Muzeju Prvog srpskog ustanka. Povodom obeležavanja 50 godina od osnivanja i rada muzeja, 2013. je objavljena monografija o muzeju. Pored kataloga izložbi i muzejskih zbirki, muzej je izdao i nekoliko vrlo značajnih posebnih izdanja, kao što su reprint časopisa Vragolan i albuma Fruška gora, trotomna edicija Milutinović i Valtrović – dokumenti i tumačenja, zbornici dokumenata o Raškoj oblasti, stradanju srpskog naroda u Srbiji za vreme Prvog svetskog rata, itd. Muzej je za svoj rad dobio nekoliko visokih priznanja, kao što su Vukova nagrada 1997, nagrada Muzejskog društva Srbije Mihailo Valtrović 2015, a 2013. odlikovan je Sretenjskim ordenom.

PROGRAM TOKOM MANIFESTACIJE MUZEJI ZA 10 POGLEDAJTE OVDE

Osnivači